از کاراکاس تا غزه؛ پولهای ایران کجا خرج شد و کدامشان برگشت؟
اگر دهها میلیارد دلار از پول یک کشور خارج از مرزهایش هزینه شود، مردم حق دارند بدانند کجا خرج شده و چه چیزی به آنها بازگشته است. این گزارش تلاش میکند به همین سؤال ساده پاسخ دهد: پولهای ایران کجا رفت؟
به گزارش رادیو نشاط، برآوردهای متعدد نشان میدهد جمهوری اسلامی ایران طی دو دهه گذشته، دهها میلیارد دلار از منابع کشور را خارج از مرزها هزینه کرده است؛ از آمریکای لاتین تا خاورمیانه و آفریقا. اما پرسش اصلی که کمتر به آن پاسخ داده شده این است: این پولها کجا رفت و چه چیزی به مردم ایران بازگشت؟
این گزارش، بدون شعار و با تمرکز بر عدد، واقعیت و سرنوشت منابع مالی، نقشهای کلی از مهمترین نقاطی را ترسیم میکند که ایران در آنها هزینه کرده است.
ونزوئلا؛ سرمایهگذاری در سرزمین بیثبات
ایران طی سالهای گذشته در حوزههای نفت، پالایشگاه، کشاورزی، بانک مشترک و پروژههای صنعتی در ونزوئلا فعال بوده است.
برآورد کل: حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیارد دلار
با تشدید بحران سیاسی و تغییر موازنه قدرت، بخش عمده این سرمایهگذاریها:
یا بلوکه شده
یا نیمهتمام رها شده
یا در آستانه مصادره قرار گرفته است
جمعبندی: بازگشت بخش بزرگی از این پولها بسیار بعید است.
سوریه؛ هزینه سنگین جنگ و بازسازی
ایران یکی از اصلیترین حامیان مالی دولت سوریه در سالهای جنگ بوده است.
برآورد هزینهها: حدود ۳۰ تا ۵۰ میلیارد دلار
این هزینهها شامل:
حمایت نظامی
زیرساختهای لجستیکی
پروژههای نفت، معدن و بازسازی
اما با تغییرات سیاسی و اقتصادی دمشق، بسیاری از این هزینهها:
نه بهعنوان «طلب رسمی»
بلکه بهعنوان «هزینه جنگ» تلقی میشوند
جمعبندی: بخش قابل توجهی از این منابع سوختشده یا در معرض از دست رفتن کامل است.
لبنان؛ نفوذ پرهزینه بدون بازگشت اقتصادی
در لبنان، هزینههای ایران عمدتاً در قالب حمایت مالی و لجستیکی از حزبالله و کمکهای انرژی بوده است.
برآورد: سالانه تا ۱ میلیارد دلار در برخی مقاطع
این پولها:
سرمایهگذاری اقتصادی نبوده
بدهی رسمی برای دولت لبنان ایجاد نکرده
جمعبندی: تقریباً هیچ بازگشت مالی مستقیمی برای ایران نداشته است.
عراق؛ پول هست، دسترسی نیست
عراق مهمترین شریک اقتصادی منطقهای ایران است، اما پیچیدهترین پرونده مالی را دارد.
مطالبات ایران از عراق: حدود ۶ تا ۱۰ میلیارد دلار
این پولها عمدتاً از محل صادرات گاز و برق است، اما:
در حسابهای محدود و تحت نظارت آمریکا بلوکه شده
فقط برای خرید محدود کالاهای بشردوستانه قابل استفاده است
جمعبندی: پولها وجود دارند، اما قدرت اقتصادی واقعی ندارند.
فلسطین و غزه؛ هزینه سیاسی بدون طلب
در فلسطین، بهویژه غزه، هزینههای ایران ماهیت کاملاً سیاسی–نظامی داشته است.
برآورد:
سالانه: ۷۰ تا ۱۰۰ میلیون دلار
مجموع ۲۰ ساله: ۱ تا ۲ میلیارد دلار
این منابع:
وام نبوده
سرمایهگذاری نبوده
بدهی ایجاد نکرده
جمعبندی: تقریباً ۱۰۰٪ غیرقابل بازگشت.
یمن؛ جنگ فرسایشی و خرج دائمی
حمایت ایران از حوثیها در یمن یکی از پرهزینهترین پروندههای منطقهای است.
برآورد:
سالانه: ۱۰۰ تا ۳۰۰ میلیون دلار
مجموع یک دهه: ۱ تا ۳ میلیارد دلار
جمعبندی: این هزینهها کاملاً سوختشده محسوب میشوند.
آفریقا؛ نفوذ پراکنده، بازگشت ناچیز
ایران طی دو دهه گذشته در کشورهای مختلف آفریقایی (شرق، غرب و شمال آفریقا) فعال بوده است.
برآورد کلی: حدود ۲ تا ۴ میلیارد دلار
بخش عمده این هزینهها:
فرهنگی
مذهبی
سیاسی
یا پروژههای اقتصادی ناموفق بودهاند
جمعبندی: بیش از ۸۰ تا ۹۰ درصد این منابع عملاً بازنگشتهاند.
سایر مناطق؛ هزینههای پنهان
افغانستان، آسیای مرکزی، قفقاز و حتی فعالیتهای رسانهای و سیاسی در اروپا و آمریکای شمالی نیز هزینههایی داشتهاند؛ اگرچه با ارقام کوچکتر، اما تجمعی قابل توجه.
جمعبندی نهایی؛ الگوی تکرارشونده
آنچه این گزارش نشان میدهد، نه فهرستی از کشورها، بلکه یک الگوی ثابت است:
هزینههای سنگین خارج از مرزها
بدون شفافیت مالی
بدون تضمین حقوقی
و با بازگشت اقتصادی بسیار محدود یا صفر
پرسشی که در نهایت باقی میماند این است:
بهای این سیاستها را چه کسی پرداخته و چه نهادی پاسخگوی سرنوشت این پولهاست؟
توضیح:
به دلیل نبود شفافیت مالی رسمی و انتشار نیافتن گزارشهای حسابرسیشده از سوی مراجع داخلی، ارقام مطرحشده در این گزارش بر اساس برآوردهای منتشرشده در گزارشهای بینالمللی، اسناد تحلیلی و منابع متعدد رسانهای ارائه شدهاند و عدد رسمی تجمیعی از سوی نهادهای مسئول در دسترس نیست.