هزاران کشته و زخمی در خونینترین اعتراضات تاریخ معاصر
در هفتههای اخیر، ایران شاهد موج تازهای از اعتراضات سراسری بوده است؛ اعتراضاتی که از اواخر دسامبر ۲۰۲۵ آغاز شد و بهسرعت به یکی از گستردهترین و پرهزینهترین ناآرامیهای سالهای اخیر تبدیل شد.
به گزارش رادیونشاط، این اعتراضات که در ابتدا با مطالبات اقتصادی شکل گرفت، در مدت کوتاهی ماهیتی سیاسی به خود گرفت و بخشهای مختلف جامعه را در شهرهای بزرگ و کوچک درگیر کرد.
جرقه اولیه اعتراضات با وخامت شرایط اقتصادی، سقوط ارزش پول ملی، افزایش قیمت کالاهای اساسی و نارضایتی عمومی از وضعیت معیشتی زده شد. اعتراض بازاریان، کارگران و اقشار کمدرآمد بهتدریج به تجمعات دانشجویی و اعتراضات خیابانی در نقاط مختلف کشور گسترش یافت و شعارها از مطالبات اقتصادی به انتقادهای مستقیم سیاسی تغییر جهت داد.
همزمان با گسترش اعتراضات، گزارشهای متعددی از برخورد خشن نیروهای امنیتی با معترضان منتشر شد. منابع حقوق بشری و رسانههای بینالمللی اعلام کردهاند که در بسیاری از شهرها از گلوله جنگی، بازداشتهای گسترده و خشونت شدید برای مهار اعتراضات استفاده شده است. در همین بازه، دسترسی به اینترنت و ارتباطات تلفنی در بخشهای وسیعی از کشور بهطور مقطعی یا کامل قطع شد؛ اقدامی که به گفته سازمانهایی مانند عفو بینالملل، روند مستندسازی و دسترسی آزاد به اطلاعات را با اختلال جدی مواجه کرده و امکان پنهانسازی ابعاد واقعی سرکوب را افزایش داده است.
یکی از بحثبرانگیزترین محورهای این اعتراضات، آمار کشتهشدگان است؛ آماری که میان منابع رسمی جمهوری اسلامی و گزارشهای مستقل اختلاف چشمگیری دارد. مقامهای رسمی ایران تعداد کشتهشدگان را حدود سه هزار نفر اعلام کردهاند و بخشی از این تلفات را به نیروهای امنیتی و «عوامل اغتشاشگر» نسبت دادهاند. در مقابل، نهادهای مستقل حقوق بشری و رسانههای فارسیزبان خارج از کشور، با استناد به گزارشهای میدانی، شهادت خانوادهها و دادههای گردآوریشده، از کشته شدن ۱۲ تا ۲۰ هزار نفر سخن گفتهاند.
برخی گزارشهای تحقیقی منتشرشده در رسانههای غربی نیز با اشاره به دشواری دسترسی به اطلاعات دقیق، احتمال دادهاند که آمار واقعی تلفات بهمراتب بالاتر از ارقام رسمی باشد. در مواردی، اعداد بسیار بالاتری نیز در برخی رسانهها و گزارشهای غیررسمی مطرح شده، هرچند این ارقام هنوز بهطور مستقل و کامل قابل راستیآزمایی نبودهاند.
در کنار آمار کلی، گزارشهایی از کشتهشدن نوجوانان، جوانان و حتی شهروندانی که مشارکت مستقیمی در اعتراضات نداشتهاند نیز منتشر شده است. رسانههای بینالمللی با انتشار روایتهای خانوادههای قربانیان، از فشارهای امنیتی برای سکوت، دفن شبانه و نسبتدادن دلایل غیرواقعی برای مرگ جانباختگان خبر دادهاند. این موارد، نگرانیها درباره نقض گسترده حقوق بشر را تشدید کرده است.
واکنشهای بینالمللی به سرکوب اعتراضات قابل توجه بوده است. شورای حقوق بشر سازمان ملل جلسات اضطراری برگزار کرده و برخی دولتهای غربی از اعمال تحریمهای جدید علیه مقامها و نهادهای مسئول در سرکوب سخن گفتهاند. در عین حال، مقامات جمهوری اسلامی این اعتراضات را نتیجه «دخالت خارجی» و «جنگ ترکیبی» توصیف کرده و روایتهای رسانههای مستقل و غربی را رد کردهاند.
با وجود حجم بالای گزارشها، کارشناسان و سازمانهای حقوق بشری تأکید میکنند که به دلیل قطع اینترنت، سانسور شدید و فضای امنیتی، تصویر کامل و نهایی از ابعاد اعتراضات و تعداد واقعی قربانیان هنوز در دسترس نیست. آنچه مسلم است، اعتراضات اخیر ایران از نظر گستره جغرافیایی، شدت برخورد امنیتی و میزان تلفات انسانی، به یکی از مهمترین و بحثبرانگیزترین رخدادهای سیاسی ـ اجتماعی سالهای اخیر کشور تبدیل شده است؛ رخدادی که پیامدهای داخلی و بینالمللی آن همچنان ادامه دارد.